گروه فرهنگی «سراج24»، سریالهای تلویزیونی در مقام یکی از بااهمیتترین برنامههای سیما که همواره به عنوان متر و معیار شاخصی در جهت ارزیابی تعداد بینندگان آن منظور میشوند، نقش خطیری در شکلگیری یک کنداکتور پر بار دارند.
حال در هر شرایطی حتی اگر تلویزیون بهترین مستندها، جنگها یا مسابقات را نیز با هر میزان بیننده روی آنتن ببرد، باز این سریالها و در رده بعدی فیلمها هستند که درصد جذابیت و جلب مخاطبشان، در بررسی توفیق شبکهها حرف اول را میزند. سریالسازی در تلویزیون ما نیز همیشه قلب تپندهای بوده که بیشترین سهم بودجه را به خود اختصاص میدهد و این اهمیت را میتوان در مناسبتهایی چون نوروز یا ماه رمضان نیز ملاحظه کرد. نکتهای که مدیران رسانه ملی نیز روی آن دقت و توجه دارند. با این وصف، افزایش نرخ تورم طی سالهای اخیر و در کنار آن کمبود بودجه تلویزیون سبب شده تا تعدادی از همین تکخالها یعنی سریالها، در روند تولید خود با مشکلات جدی مواجه شوند. مشکلاتی که یا روال تولید آنها را به کل متوقف کرده و یا در همان مرحله نگارش فیلمنامه یا پیش تولید ناتمام گذاشته است. در گزارش حاضر ضمن گفتوگوهایی کوتاه با چند تن از برنامهسازان که آثارشان گرفتار چنین معضلی شده، مروری داشتهایم بر برخی از این مجموعهها که سرانجام مشخصی برایشان، دستکم در مقطع فعلی متصور نیست.
«چاه پنجاه» و توقفی دو ساله
«چاه پنجاه» عنوان سریالی مشارکتی است که قرار بود تنها در 13 قسمت به کارگردانی اصغر هاشمی ساخته شود، اما حتی به نیمه تولید خود نیز نرسید. وزارت نفت حامی اصلی تولید این مجموعه و قصه آن، درباره مهار آتشسوزی یک چاه نفت در میدانهای نفتی بود. از میانههای تصویربرداری و با تغییراتی که در سطح مدیریتی این وزارتخانه روی داد، اما حمایت مسؤولان مربوطه از پشت سریال برداشته شد تا تولید آن از زمستان سال 90 متوقف باقی بماند. جدا از بحث بودجه، روند ساخت این سریال نیز به هماهنگیهایی از حیث ارائه امکانات نیاز داشت که بدون آنها، ادامه تولید میسر نبود.
بهروز خوشرزم تهیهکننده این سریال در گفتوگویی اعلام کرده بود چون پول کافی برای در انتظار نگه داشتن عوامل را نداشتند، با آنان تسویه حساب کردند.
البته مهدی فرجی مدیر شبکه یک نیز در نشست خبری اخیرش بر عدم همکاری وزارت نفت و خودداری از ارائه امکانات براس ساخت ادامه این سریال تأکید کرد.
با این وضع راشهای گرفته شده تاکنون احتمالاً در آینده نیز چندان به کار سازندگان نخواهد آمد و اگر روزی، شاید در دولت بعدی زمینه برای ادامه ساخت آن فراهم شود، باید بیشتر سکانسها دوباره جلوی دوربین رود. شکرخدا گودرزی، قطبالدین صادقی، حبیب دهقاننسب، فرخ نعمتی، امیرمحمد زند، شیرین بینا و... از جمله بازیگرانی بودند که جلوی دوربین این سریال رفتند. اصغر هاشمی نیز این روزها خود مشغول کارگردانی سریال جدیدی است که برای ایام ماه رمضان شبکه تهران تولید میشود و قطعاً تا دو- سه ماه آینده فرصتی برای او نخواهد گذاشت تا پیگیر سرنوشت «چاه پنجاه» شود.
«نون خامهای»، دیگر بلاتکلیف شبکه یک
اما شبکه یک، سریال دیگری را نیز در وضع نامشخصی دارد که تولید آن از اوایل کار ناتمام مانده است. «نون خامهای» به کارگردانی کاظم راستگفتار، پاییز سال گذشته کلید خورد، اما تا 30 آذر بیشتر دوام نیاورد و به دلیل مشکل بودجه، کار تصویربرداری متوقف ماند. هر چند، سازندگان چند باری از ادامه تولید آن سخن به میان آوردند، اما بزودی این توقف شش ماهه می شود. محمدرضا هدایتی، ملیکا شریفی نیا، فریده دریامج، علی اوسیوند، بهنوش بختیاری، مریم سعادت، ساقی زینتی، محمد فیلی و... در این سریال بازی دارند و جالب آنکه روند توقف تولید آن موجب شد تا ملیکا شریفی نیا در این فرصت، نقشی اصلی را در سریال دیگری به نام «خروس» سعید آقاخانی ایفا کند!
مدیر شبکه یک درباره این سریال نیز گفته است: «نون خامه ای سریالی طنز در دو فاز است که بازیگران آن کاملاً تغییر می کنند و اگر هم تا به حال تولید آن متوقف شده، به این دلیل است که تا به حال چهار قسمت از آن ساخته شده است، اما احساس کردیم اشکالی در فیلمنامه آن وجود دارد و در حال حاضر بدون هیچ نگرانی در حال رفع مشکل فیلمنامه هستیم».
اما راست گفتار، کارگردان این سریال در گفت وگو با خبرنگار «بانی فیلم» صحبت هایی را مطرح می کند که نشان از آن دارد این عدم نگرانی در میان مدیران شبکه یک، به میان گروه سازنده سریال تسری نیافته است!
راست گفتار با گلایه از مشکل به وجود آمده، آنچه اشکالات موجود در فیلمنامه خوانده شده را به طور کامل رد می کند: «فیلمنامه این سریال از پنج سال پیش آماده شده و مورد تأیید مسوولان تلویزیون نیز قرار گرفت. حتی در مراحل مختلف پیش تولید نیز درباره قصه و اجزای سناریو تعامل و تبادل نظر داشتیم و زمانی که سرپرستی نویسندگان سریال را نیز به عهده گرفتم، براساس نظرات تلویزیون کار پیش رفت». او ادامه می دهد: «به نظرم اینکه گفته می شود «نون خامه ای» مشکل سناریو دارد، صحیح نیست. واقعیت آن است در کشور ما زمانی که مدیران تغییر می کنند، گویا خیلی از شاخصه های برنامه ریزی نیز مشمول تغییر و تحول بنیادی قرار می گیرد و سیاست های مقبول، به فاصله کوتاهی مردود شناخته می شوند! کلیت فیلمنامه ما تأیید شده، اما حالا که به کمبود بودجه خورده ایم، مسئله اشکالات وارد بر فیلمنامه مطرح شده است. آن هم پروژه ای که چندین نفر زندگی و معیشت خود را براساس آن چیده اند و حالا با انجام حدود یک سوم تولید کار بلاتکلیف مانده است». به گفته این فیلمساز تاکنون 130 دقیقه تایم مفید تصویربرداری شده که حدود 25 درصد از کل کار و سخت ترین قسمت ها از لحاظ تولید می شود». وی می افزاید: «مشکل اصلی از جایی شروع می شود که مدیران وقتی به ما نیاز دارند، از ما تعریف و تمجید می کنند و خود و ما را کلیتی واحد می دانند، اما در چنین شرایطی که تولید ما نیازمند حمایت آنهاست، دویتی ایجاد شده و بدون یاور مانده ایم». راست گفتار به «بانی فیلم» می گوید: «البته به نظرم این مشکل صرفاً مربوط به تلویزیون نمی شود، بلکه سیاستگذاری در سطح کلان نیازمند بازنگری و تجدید نظر است. اخیراً شنیده ام برای ساخت یک سد در کشور، رقمی بالغ بر 3500 میلیارد تومان هزینه شده، اما وقتی پای کار فرهنگی و هنری، از جمله همین سریال سازی به میان می آید، بودجه ها یکباره ته می کشند! حال آنکه اگر تنها یک دهم این پول در اختیار صدا و سیما قرار گیرد، در مقابل هجوم آثار مبتذل و بعضاً ضداخلاقی خارجی خود در حکم یک سد محکم عمل خواهد کرد و اینگونه آثار تولید داخل، خود مانند آجرهای دیوار بنای فرهنگی ما هستند».
نون خامه ای اتفاقاً در ژانر طنز ساخته می شود که خلا آن این روزها در تلویزیون ما به وضوح حس می شود. اتفاقاً قصه این سریال نیز درباره جوانی روستایی به نام خداداد است که در ارائه فیلمنامه ای به تلویزیون، با سختگیری مسوولان مواجه می شود!
«دولت مخفی»، قربانی مهم شبکه دو
سریال «دولت مخفی» نیز که از سال گذشته با جدیت مراحل تصویربرداری را بیوقفه طی می کرد، ناگهان در آغاز سال جدید به بی پولی خورد و علی رغم مضمون ارزشی اش، بلاتکلیف رها شده است. عبدالحسن برزیده کارگردان این سریال نیز در هفته های اخیر بارها با لحن تندی به انتقاد از تلویزیون پرداخت که چرا برای ادامه تولید این مجموعه، اقدامی انجام نمی دهند و حتی تندترین الفاظ را نیز به کار برد. او در این باره به خبرنگار ما می گوید: «بیش از دو سوم سریال تاکنون جلوی دوربین رفته و حتی این روزها تدوین بخش های تصویربرداری شده را انجام می دهم، اما همچنان خبر خوشی نسبت به ضبط بخش های باقیمانده به گوش نمی رسد». او که سریال «مثل هیچکس» را نیز برای شبکه دو ساخته است می گوید: «من حتی در نامه ای به مسوولان تلویزیون خواستم که از این کار کنار بکشم تا شاید با حضور کارگردان دیگری پروژه به سرانجام برسد، اما هنوز هیچ پاسخی نگرفته ام. آن هم در شرایطی که کمتر از سی درصد از کار تصویربرداری باقی مانده است؛ البته همچنان امیدوارم پاسخی بگیرم تا سرنوشت این سریال که زحمات زیادی برای آن کشیده شده، روشن شود». پژمان بازغی بازیگر نقش اصلی این سریال در شرایطی که تولید آن متوقف شده، قرارداد بازی در یک تله فیلم و سریال را امضا کرده و حتی این روزها در سریال «بوی باران» به کارگردانی حسین تبریزی نیز جلوی دوربین رفته است. لاله اسکندری، مهتاج نجومی، کاوه خداشناس، مریم سلطانی و... دیگر بازیگران اصلی «دولت مخفی» هستند. این مجموعه داستانی مربوط به دوران دفاع مقدس را نیز روایت می کند و نظر به اهمیت چنین مضمونی، به نظر می رسد باید تدبیری عاجل برای به نتیجه رسیدن آن اندیشیده شود.
«سرزمین کهن»، تاریخ در پیچ بی پولی!
سریال جدید کمال تبریزی نیز گرفتار بی پولی است و سازندگان آن با فازبندیاش سعی در جلوگیری از هدر رفتن سرمایه و بودجه و زمان صرف شده برای تولید تا به اینجا دارند. سریال «سرزمین کهن» نیمه آذر سال 87 کلید خورد و بارها تا مرز تعطیلی کامل پیش رفت، اما در نهایت از سال گذشته تا امروز این توقف طولانی تر از همیشه شده است. این سریال به تهیه کنندگی محمد مسعود، به بررسی تاریخ سیاسی- اجتماعی ایران از سال 1320 تا پیروزی انقلاب می پردازد و جزو آثار الف ویژه و فاخر سیماست که از شبکه سه پخش خواهد شد. جمعی از چهره های مطرح سینما و تلویزیون نیز چون نیکی کریمی، شهاب حسینی، محمدرضا فروتن، امیر آقایی، بیتا فرهی و... نیز در این سریال بازی داشته اند و تاکنون فازهای اول و دوم آن جلوی دوربین رفته اند. تهیه کننده سریال اخیراً در گفت وگو با خبرنگار ما، مشکل بودجه و ایراد اصلاحاتی در فیلمنامه را دلیل اصلی طولانی شدن توقف تولید آن ذکر کرده بود. در فاز سوم این سریال اغلب بازیگران با گریم کهنسالی حضور خواهند داشت و احتمالاً همین مسئله، مشکل از دست رفتن راکورد و مخدوش شدن گریم را در صورت ادامه توقف تولید کمرنگ خواهد کرد. ولی در هر حال بلاتکلیفی در ساخت سریال نیز انگیزه سازندگان و برنامه ریزی های آتی آنان را خدشه دار خواهد کرد.
«میلیاردر 2»، نگارش فیلمنامه تا رفع بی پولی
«میلیاردر» عنوان سریالی به کارگردانی علیرضا امینی و تهیه کنندگی رامینعباسی زاده بود که اواخر سال گذشته روی آنتن شبکه یک رفت و با استقبال خوبی نیز مواجه شد. به همین دلیل از همان زمان صحبت هایی مبنی بر جدی بودن تولید سری دوم آن مطرح بود که به دلیل عدم تسویه تلویزیون با تهیه کننده، به کندی پیش رفت. به ویژه که قصه در سری اول هم ناتمام مانده و لزوم تولید سری دوم آن کاملاً حس می شود. با این وجود، سازندگان بیکار ننشسته اند و نگارش فیلمنامه سری دوم با خوش بینی در حال انجام است تا بلافاصله با پرداخت بدهی های مربوط به سری اول، فصل دوم آن جلوی دوربین رود.
و این ماجرا ادامه دارد...
به این اسامی می توان تعداد دیگری را نیز اضافه کرد که «تاکسی تهران»، «احضار» و... از جمله آنها هستند. سریال هایی که فیلمنامه آنها به طور کامل نگارش شده، اما برای آغاز تصویربرداری، یا تهیه کنندگان آنها به دلیل طلب کارهای قبلی تا تسویه حساب، تمایلی به ساخت آثار جدید ندارند و یا اصولاً سرمایه کافی برای در دست گرفتن اثری جدید در اختیارشان نیست. همین روند نگران کننده موجب شده تا خیلی ها اقداماتی چون راه اندازی شبکه های جدید را از سوی رسانه ملی بی سبب تلقی و تعبیر کنند و این انتقاد را وارد بدانند که چرا مسوولان تلویزیون بودجه اختصاص داده شده برای تأسیس چنین شبکه هایی را که اغلب به بازپخش آثار قبلی می پردازند، برای تسویه بدهی ها هزینه نمی کنند.
